De kluis op de Schaelsberg

Plaats de cursor op de foto van uw keuze voor meer informatie...

Op minder dan drie kwartiertjes loopafstand van Klimmen ligt, verscholen tussen het groen van de Schaelsberg, de kluis. Dit eeuwenoude gebouwtje staat hoog in aanzien als wandelbestemming van de talloze toeristen die jaarlijks in het Geuldal hun vakantie doorbrengen. Ook wij zijn regelmatig te vinden in en rond de kluis want dit plekje is een regelrechte oase van rust. Ver weg van alle haast en rumoer van de eenentwintigste eeuw is het op adem komen onder de eeuwenoude bomen van de Schaelsberg, een weldaad voor lichaam en geest. Men overdrijft niet wanneer men beweert, dat de kluis op de Schaelsberg, de meest bekende en misschien ook wel de fraaiste is van geheel onze provincie. Op deze pagina willen wij u op de hoogte brengen van de voornaamste feiten uit de geschiedenis en bouw van deze eeuwenoude kluizenaarswoning.

Het poortje dat toegang geeft tot de eeuwenoude kluis...

We schrijven 1688, wanneer de Heer van Kasteel Schaloen, Graaf Gerard Hoen van Cartiels, op de Schaelsberg, op de plek, waar vermoedelijk reeds eeuwen lang een boswachterhutje had gestaan, de kluis met kapel laat bouwen. Het gebouwtje werd uit mergelsteen opgetrokken. Van meet af aan betrekt een vrome kluizenaar dit onderkomen, om er zijn dagen in gebed en versterving door te brengen, temidden van de ongerepte natuur.
Vanaf dat jaar 1688 tot 1930, dus bijna twee en een halve eeuw, is de hermitage doorlopend door een of meer kluizenaars bewoond geweest. Van allen (16 in getal) is de naam bekend. Hier worden slechts genoemd: de allereerste Laurens Plum, de evenals Plum in de kapel begraven Arnoldus Haessen, en de meest beroemde en reeds tijdens zijn leven een legende geworden Hendrikus Weerts, die hier woonde tussen 1860 en 1889 en die gedurende een viertal jaren als Zoeaaf diende in het Pauselijk leger.
De bekendste kluizenaar: Hendrikus Weerts...

De bekendste kluizenaar: Hendrikus Weerts...

Toen in 1930 de laatste kluizenaar het gebouwtje verlaten had, raakte het geleidelijk aan in verval. In 1975 is een begin gemaakt met een ingrijpende restauratie, die als resultaat had, dat het gebouw sindsdien er fraaier uitziet als ooit tevoren. Evenals het bos rondom, is de kluis in het bezit van de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland. Beheer en onderhoud zijn thans in handen van de Stichting "Sjaesbergergangk" te Valkenburg. De bezoeker treft nu een gebouwtje aan, dat uit vier delen bestaat: Een koor met absis, het schip van de kapel en twee eenvoudige kamertjes met een bovenverdieping. Eén der kamertjes is onderkelderd. Vermoedelijk zijn koor en absis het oudste. De andere delen zijn van latere datum. Het gebouwtje is in de loop der jaren, meestal door de bewoner zelf, meerdere malen 'opgeknapt'.
De tuin naast het kluisgebouw werd in vroeger jaren door de kluizenaar zelf onderhouden. Op een schilderachtig mooie plek onder de bomen bevindt zich een in 1843 opgerichte en eveneens in 1976 gerestaureerde buitenkruisweg.
Een oase van rust...

Van het interieur moeten genoemd worden de twee grafstenen uit respectievelijk 1706 en 1764, die men aantreft in de muur tussen koor en schip; het grote, een meter vijftig hoge houten kruis, dat waarschijnlijk uit de zestiende eeuw stamt, de binnenkruisweg uit de negentiende eeuw en de plafondschilderingen, die wat het schip betreft, dateren van 1715, maar wat de absis betreft zijn aangebracht in 1903 door de toenmalige bewoner Clemens Salingré. Het interessantste wellicht zijn de achter het altaar zichtbare muurschilderingen, in 1975 tevoorschijn gekomen en daterend van rond 1700.
Volgens vrome traditie leefde de kluizenaar van wat hij zelf verbouwde en van wat de boeren uit de omgeving hem brachten. Wanneer de man te zeer door honger werd gekweld, liet hij dit aan de dalbewoners weten door middel van klokgelui.

De strenge regels waaraan de kluizenaar zich had te houden:

In den eersten dat hij sall moghen aentrecken het habijt van eremijt ende sall dagelijx lesen de getijden van Onse Lieve Vrouwe offte wel in plaets van dien de roosenkranskens Pater Noster offte Ave Maria, die de leeke Broeders voor hunne dagelijxe getijden lesen in de cloosters van d’eerwaerde Paters Predickheeren.
Ten tweeden dat hij sal absolutelijck staen onder de Directie en gehoorsaemheijt van den Heere Pastoor van Schin op Geul voor so veel aengaet sijne consciëntie ende geestelijck leven ende sal bij dito Heer Pastoor moeten bichten, tenzij dito Heer Pastoor hem ondertusschen eenen anderen biechtvader sal nomineeren.
Ten derden dat hij dagelyx ook sal moeten Misse hooren ’t zij in de Parochie van Schinnen (Schin-op-Geul) offte Alenvalckenborgh ende en sal niet vernachten buyten sijne hutte sonder oorloff van dito Heer Pastoor van Schinnen ende voorst hem laeten vinden in alle publieke gebeden ende processien van sijne Parochie ende sal ten minste alle maenden bichten ende communiceeren.
Ten vierden dat hij alle Sondagen ende heylighdagen sal wesen in de kercke van Schinnen soo lanck den Dienst sal dueren an voer ende naer daerinne ’t assisteeren.
Ten vijffden dat hij geene vrouwspersonen offte Dochters noch daegs noch ’s nachts binnen sijne hutte en sal moghen houden offte spreeken, noch herberge frequenteeren, wachelter (Jenever) noch toeback gemeynelijck gebruycken, noch een andere geven, die hem mochten besoeken.
Ten Sesden dat hij niet en sal omgaen in praeiudicie van degeene die eenige statien hebben in de Parochie.
Ten sevensten sal leeren de kinderen soo in de christelijke leere als andersints gelijck hij daertoe bequaem sal gevonden worden door dito Heer Pastoor.
Alles bij provisie ende voor den tijdt van drij jaeren binnen dewelke men sal kunnen experimenteeren offte het sal geraetsaam wesen hem langer te continueeren.
Actum Ruremonde in ons bisschoppelijck paleys den lesten Octobre 1692.

De achter het altaar zichtbare muurschilderingen dateren van rond 1700...

Openingstijden:
Mei en juni op zaterdag van 13.00 uur tot 17.00 uur en op zondag van 11.00 - 17.00 uur.
Juli tot en met oktober alle dagen van 13.00 - 17.00 uur en op zondag van 11.00 uur - 17.00 uur.
Entree: vrije gave! Uw bijdrage wordt besteed aan het onderhoud van de kluis en de restauratie van kleine monumenten

De Stichting Sjaesbergergank te Valkenburg stelt zich tot doel het bevorderen van de instandhouding van gebouwde en ongebouwde objecten, welke uit het oogpunt van geschiedenis, folklore, stijl of ligging, van betekenis of karakteristiek zijn voor de plaats of streek, waarin zij zijn gelegen.

Klik hier voor een bezoek aan de kluis van Broeder Hugo in Warfhuizen